Share/Save/BookmarkStuur naar een vriendAfdrukken

Opinies

Keizers zonder kleren (De Morgen, 12 juni 2012)

12/06/2012 09:09 - Opinie

Wat is het resultaat van 18 jaar Johan Vande Lanotte in Oostende? Dat is de legitieme vraag die VRT-journalisten Wim Van den Eynde en Luc Pauwels zich stelden in hun boek De keizer van Oostende. Onderzoeksjournalistiek is de moeder van de journalistiek maar in Vlaanderen een ondergeschoven kind.

Ik zat 5 jaar in de jury van Het Fonds Pascal Decroos dat in Vlaanderen onderzoeksjournalistiek promoot. Veel projectvoorstellen gingen over verre landen, onbekende volkeren en samenzweringstheorieën. Veilig en vrijblijvend. Bij het Belgisch politieke machtssysteem werd de spoeling dun. Te riskant. Journalisten vreesden de lange arm van de politiek. Van den Eynde en Pauwels durfden het, met steun van het fonds. De lange arm volgde. De keizer van Oostende is een van de beste boeken over de werking van het Belgische politieke systeem van de afgelopen 25 jaar. Het boek toont hoe de uit de klei getrokken machtspoliticus Johan Vande Lanotte Oostende tot zijn bastion maakte. Het vestigt, zoals de PS deed in Wallonië, een staat in de staat en gebruikt (of misbruikt) alle middelen van het lokale, regionale en federale systeem. Zulke figuren kunnen veel bereiken, tenzij hun macht wordt beperkt door tegenmacht. Maar hij heeft alle correctiemechanismen afgeschaft: de gemeenteraad is een nakaartclub, oppositie gesmoord, de lokale pers een gezelschap schrijvende sufferdjes, in het Vlaams Gewest dekken zijn socialistische paladijnen hem in en als federaal minister van de Noordzee krijgt hij vrije vaart. Politieke monocultuur leidt tot economische uitdroging, en dat gebeurt nu met Oostende. De stadsmonitor 2011 laat duidelijk zien hoe pover Oostende scoort in de nettogroei van ondernemingen. Met de werkgelegenheidsgraad is het al even slecht gesteld, terwijl de kansarmoede ruim 25 procent bedraagt. Dat staat in schril contrast met de grootspraak van 'the Godfather'. Naast water uit de Noordzee spoelden nog twee zaken aan in Oostende: schulden en subsidies. De stad drijft daar nu op via de 'autonome' gemeentelijke bedrijven waarvan de belangrijkste enkel schulden accumuleren. De Vismijn ging failliet. Op welke deur men ook klopt: overal is Vande Lanotte. Johan is de subsidieman die de weg naar de vetpotten van Brussel kent. Johan is de constructieman die projectontwikkelaars rijk maakt terwijl er voor daklozen geen plaats meer is. Johan is de prestigeman die bij bedrijven geld aftroggelt voor zijn basketbalclub. De burgers kennen het devies van the Godfather: "Rood of geen brood!". Johan de businessman heeft een commanditair vennootschap voor zijn verdiensten uit de vele bestuursfuncties. Rood en veel brood? De kustsocialist weigert te zeggen hoeveel. De tweede keizer zonder kleren is Luc Rademakers, hoofd van de VRT Nieuwsdienst. Hij brengt geen nieuws maar smoort het en dumpt zijn journalisten. Het getuigt van een zeldzame onderkruiperigheid. Natuurlijk komt hij met statutaire bezwaren: het boek was buiten de VRT-werkuren geschreven. Dat gold voor alle VRT-journalisten die projecten indienden bij het Pascal Decroosfonds. Nooit iets over gehoord, maar die gingen niet over een boegbeeld van het Vlaamse socialisme. De twee auteurs hebben voldaan aan de principes van de onderzoeksjournalistiek. Vande Lanotte wordt in het laatste hoofdstuk van het boek geïnterviewd. Dus: hoor en wederhoor. De auteurs gebruiken cijfers uit officiële bronnen, voor zover mogelijk, want het systeem van Vande Lanotte is een ondoorzichtig kluwen. Rademakers beschuldigde de auteurs van opiniërend onderzoek en insinuaties. Ik heb het hele boek zorgvuldig gelezen en zou graag weten welke passages Rademakers bedoelt. De verhaallijn wordt onderbouwd door feiten en interviews. De auteurs brengen de machtspiramide van Vande Lanotte in kaart. Kortom: de vlag dekt de lading. Een VRT dat een budget van 300 miljoen euro waard wil zijn, zou dit boek moeten oppikken als een badge of honour. Toen ik bij NRC Handelsblad werkte, werd de lichtgeraakte Hans van Mierlo ooit razend over een paginagroot artikel dat ik over hem produceerde. Hij belde de hoofdredacteur en eiste mijn ontslag. Antwoord van de hoofdredacteur: "if you cannot stand the heat, get out of the kitchen". Einde incident. Dat had het antwoord moeten zijn van Rademakers. Maar neen, in plaats van ruggengraat te tonen, kronkelde hij zich in partijpolitieke bochten en in de morsige omroepbureaucratie met als eindresultaat: de doodsteek voor de Vlaamse onderzoekjournalistiek. Rademakers: wrong man on the wrong place.

Derk-Jan Eppink, LDD-europarlementslid.

© 2012 De Persgroep Publishing