Share/Save/BookmarkStuur naar een vriendAfdrukken

Opinies

Het Belgische poldermodel is dringend aan drainage toe

10/02/2010 09:52 - Opinie

Volgens Piet Desle bewijst het Belgisch sociaal overleg dag na dag dat het niet meer geschikt is om de problemen van de mensen en van de bedrijven op te lossen.

"De wereld van de arbeid draait vandaag op een andere snelheid, met andere waarden. Toch blijven de sociale partners zich blind vasthouden aan het poldermodel. Het model is dringend aan drainage toe." Dat stelt hij in een opiniestuk op deredactie.be.

(...)

Het Belgisch sociaal overleg bewijst dag na dag dat het niet meer geschikt is om de problemen van de mensen en van de bedrijven op te lossen. Vakbonden en werkgevers hebben zonet weer hun agenda's onder dwang naast mekaar gelegd, maar het blijft puffen en hijgen, alsof ze hun laarzen niet uit de zompige klei van verworven rechten en afgekochte sociale vrede krijgen losgewrikt.

Terwijl de wereldeconomie aan het tollen is, terwijl vraag en aanbod iedere maand honderden kilometers opschuiven nu eens naar het zuiden dan eens naar het oosten, maar niet in omgekeerde richting. In die tussen tijd blijven vakbonden en werkgevers talmen, alsof de economische crisis alleen de anderen treft.

De grenzen van het sociale overleg

Net als het Belgisch staatsmodel heeft het sociaal overlegpatroon zijn natuurlijke grenzen bereikt. Wanneer een van de partijen teveel misbruik maakt van de positie die ze heeft verworven en vergrendeld, is het onderliggend systeem ten dode opgeschreven.

In België zijn de Vlaamse en de federale regering nu al jaren geblokkeerd, omdat er aan de privileges van de Franstalige minderheid niet mag worden getornd. In het huidig paritair overleg zitten bedrijven, kmo's en zelfstandigen die maar enkele mensen in dienst kunnen houden, in een sociale wurggreep gekluisterd, die het belang van de werknemers of zijn welvaart al lang niet meer dient.

Eenheidsstatuut

Het één maken van het statuut van arbeiders en bedienden is voor iedereen een evidentie, en werd 40 jaar geleden al bepleit in de cursus arbeidrecht van onze faculteiten. Maar als vakbonden er van uit gaan dat dit nieuwe statuut de eenvoudige optelling moet zijn van de voordelen van de 2 stelsels, ontbreekt het hen toch aan verantwoordelijkheidszin.

Een opzegtermijn aan het einde van een arbeidscontract is in de eerste plaats bedoeld om de werknemer tijd te geven om een nieuwe job te vinden. Zoals een werkloosheidsvergoeding een veilige overgang moet zijn tussen twee jobs.

Maar die opzeg voor bedienden is hier te lande een heuse afscheidspremie geworden, een flinke bonus die dikwijls direct wordt uitbetaald. Met als superbonus nog wat supplementen voor militanten en vertegenwoordigers van de vakbond, die met hun wettelijke bescherming de prijs van hun ontslag tot buitenissige hoogte jagen. Geen wonder dat dit voor de bonden niet bespreekbaar is.

Andere snelheid, andere waarden

De wereld van de arbeid draait vandaag op een andere snelheid, met andere waarden. Zowel de vakman aan de band of op het dak, de technicus, IT'er of al die anderen die een hele dag op een klavier zitten te tokkelen, weten dat ze geen 40 jaar op dezelfde job zullen blijven. Ze zullen herscholen, ervaring opdoen, hoger mikken, ze zullen net als hun bedrijven komen en gaan, met nieuwe producten, met nieuwe diensten, met telkens nieuwe mensen.

Wie vooruit wil kijken, wie echt progressief durft denken, past die nieuwe realiteit in zijn of haar beroepsleven in. Daarom moet er een redelijke termijn voor opzeg worden afgesproken. En als de overheid dat compromis op een zinvolle manier wil ondersteunen, maakt ze de opzegvergoeding vrij van belastingen en sociale lasten. Drie maanden netto voor bruto, staat in dit land gelijk met 6 maanden belast loon, en dat is al een stevige vertrekbasis.

Blind vasthouden

Het blind vasthouden aan het poldermodel houdt ook in dat sociale partners zichzelf nooit in vraag hoeven te stellen. Zo is het onwezenlijk dat vakbonden door de overheid worden ingehuurd om de werkloosheid uit te betalen. De bonden varen er wel bij, en hebben meer volk in dienst, als er veel mensen aan de dop staan. Die bonden zullen daarom de rechten van werklozen koste wat het kost vrijwaren.

Het is dan niet vreemd dat bovenaan hun websites prijkt dat niemand verplicht kan worden om een werk aan te nemen, waarmee ze de vacaturespeurders van de VDAB voor aap zetten Gesubsidieerde uitvoerders die tegenover de overheid ageren, kan het absurder?

Dezelfde tweespalt zien we bij de werkgevers die van de daken schreeuwen dat er meer mensen aan het werk moeten blijven. Maar bij elke sluiting grijpen ze enthousiast naar het brugpensioen om de sociale kosten van de sluiting te drukken. Ook hen ontbreekt de moed om een eind te maken aan dit stelsel dat de gemeenschap handenvol geld kost.

Aan drainage toe

Dat beetje moed kan je helemaal niet verwachten van sociale partners. Ze zullen er eerder nog in slagen om de kosten van hun akkoorden af te wentelen op de belastingbetaler. Je kan er donder op zeggen dat het eenheidsstatuut van arbeiders en bedienden pas vorm krijgt als de overheid voor een deel van de kosten opdraait.

Ook daarom is het 'Rijnland' of 'Poldermodel' dringend aan drainage toe, en mag het sociaal overleg niet langer een alibi zijn voor het onvoorstelbaar immobilisme die België en Vlaanderen van de rest van de wereld onderscheidt. Het paritair overleg moet tot zijn essentie worden herleid, en de werking en doelstellingen van die sociale partners moet in vraag worden gesteld. Dan pas kunnen de gewijzigde machtsverhoudingen in de internationale omgeving van ondernemen, in nieuwe wetten worden gegoten.

Dan pas zal de zinloze kloof die tussen ondernemers en hun werknemers wordt in stand gehouden, worden gedicht. Dan zal ook het groteske schimmenspel verdwijnen dat om de 2 jaar wordt opgevoerd telkens de nationale loononderhandelingen moeten starten, met zijn geforceerde en soms belachelijke stakingen, en met stoere afdreigingen die ondernemers niet waardig zijn.

Welke Vlaamse of Belgische overheid durft die drainagewerken aan te vatten? Je kan de Vlaamse partijen meer krediet geven, omdat de Waalse PD en cdH gedeeltelijk samenvallen met de FGTB en de CSC. Maar welke Vlaamse traditionele partij zal zich losmaken uit de boeien van het verleden? Welke partij heeft geen parallelle structuur in vakbonden of ziekenfondsen, die op dezelfde manier de sociale zekerheid in hun houdgreep hebben? Welke partij durft het aan haar electorale basis in vraag te stellen in het belang van het algemeen? Het wordt nog even wachten tot de polder is gesaneerd....

Piet Deslé

( Piet Deslé is oud-journalist en directeur Communicatie bij LDD)